FİLM YAPIMI-FELSEFE: DUYU-MOTOR ŞEMASI VE MAĞARA ALEGORİSİYLE OTOMATİK PORTAKAL’DA İÇKİNCİ VE AŞKINSALCI GELENEKLER ARASINDA TİTREŞİM YARATMAK

Aşkınsalcı felsefe geleneğin tipik temsilcilerinden Platon’un Devlet’inde kurguladığı mağara alegorisi, imajları bir temsil, hakikatin soluk bir gölgesi gibi görmesine karşın, içkinci gelenek imajları gerçekliğin bir kopyası olarak gören anlayışa meydan okur. Gelgelelim İçkinci ve Aşkınsalcı felsefe gelenekleri arasındaki köklü epistemolojik ve ontolojik ayrımlar bulunmakla birlikte, filmler örneğinden gidildiğinde bu iki gelenek arasında titreşim yaratacak imkanlar da bulunmaktadır. Bu makale, Stanley Kubrick’in 1971 yapımı Otomatik Portakal filmi örneğinden bu ilişkiyi tartışmaktadır. Çalışmada Gilles Deleuze’ün Sinema I ve Sinema 2 kitaplarında hareket-imaj ve zaman-imaj sineması arasındaki ayrımın kilit noktalarından olan “duyu-motor şeması” ile Platon’un “mağara alegorisi” arasında temel düzeyde bir yakınlık olduğu ileri sürülmekte ve duyu-motor şemasını paralize etme ile bir insanlık durumu olan mağaralarımızdan kurtulma arasında kurulacak paradoksal ilişki incelenmektedir. Makale, bu tartışmanın yapılmasında Otomatik Portakal’ın sunduğu sinematik evrenin filozofik bir potansiyel taşıdığını ileri sürmekte ve buna “film-yapımı felsefe” adını vermektedir.